· Redakcja PsiAdwokat.pl · Prawo  · 9 min czytania

Skazany za znęcanie się nad psem nie odbędzie prac społecznych — co mówi prawo

Sąd umorzył postępowanie wykonawcze ws. prac społecznych skazanego za szczególne okrucieństwo. Artykuł tłumaczy podstawę prawną i co z tego wynika dla opiekunów.

Sąd umorzył postępowanie wykonawcze ws. prac społecznych skazanego za szczególne okrucieństwo. Artykuł tłumaczy podstawę prawną i co z tego wynika dla opiekunów.

Sąd Rejonowy w Kościerzynie 13 kwietnia 2026 r. umorzył postępowanie wykonawcze wobec b. senatora Waldemara Bonkowskiego — skazanego prawomocnie za znęcanie się nad psem ze szczególnym okrucieństwem. Prac społecznych, które miał odbywać przez rok, w praktyce nie wykona. Informację opisały media, m.in. „Gazeta Prawna” — prokuratura złożyła zażalenie.

Stan na 5 listopada 2026 r.: według doniesień mediów (m.in. Eska.pl) zażalenia prokuratury nie uwzględnił Sąd Okręgowy w Gdańsku, a umorzenie zostało utrzymane w mocy. Dalsza część tekstu opisuje stan sprawy z chwili pierwotnej publikacji.

Sprawa robi wrażenie, bo dotyczy czynu, który jeszcze niedawno sąd uznał za jeden z najcięższych: pies przywiązany do haka holowniczego, ciągnięty za samochodem. Skoro nawet w takiej sprawie skazany może uniknąć części kary — warto zrozumieć, jakie przepisy na to pozwalają i co realnie może zrobić strona pokrzywdzona.

Co właściwie się stało

Waldemar Bonkowski został skazany za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem nad psem (art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724 z późn. zm.). Wyrok łączył dwie kary:

  • 3 miesiące bezwzględnego pozbawienia wolności,
  • 1 rok kary ograniczenia wolności w formie 30 godzin nieodpłatnej pracy na cele społeczne miesięcznie.

Karę pozbawienia wolności skazany odbył częściowo w zakładzie karnym, a w pozostałej części w systemie dozoru elektronicznego. Pozostała mu więc do wykonania kara ograniczenia wolności — czyli prace społeczne.

Po pierwszym spotkaniu z kuratorem skazany przedstawił dokumentację medyczną. Sąd zlecił opinię biegłych, którzy — jak cytuje sędzia Mariusz Kaźmierczak (rzecznik prasowy Sądu Okręgowego w Gdańsku) — stwierdzili, że:

„Skazany cierpi na szereg chorób, które sprawiają, iż jest on trwale niezdolny do podjęcia pracy, i brak jest rokowań, aby stan ten mógł ulec poprawie”.

Na tej podstawie sąd 13 kwietnia 2026 r. uznał, że istnieje trwała przeszkoda uniemożliwiająca wykonanie kary, i umorzył postępowanie wykonawcze. W chwili pierwotnej publikacji postanowienie było nieprawomocne — prokuratura złożyła zażalenie (zob. aktualizacja na początku tekstu).

Jak w ogóle działa kara ograniczenia wolności

To kara, w której nie idzie się do więzienia, ale realnie odbiera się skazanemu czas — najczęściej w formie nieodpłatnej pracy na cele społeczne. W praktyce: kurator wyznacza miejsce (gmina, organizacja pożytku publicznego, szpital, schronisko), a skazany przepracowuje tam ustaloną liczbę godzin miesięcznie.

W sprawie, o której mówimy, sąd orzekł 30 godzin miesięcznie przez rok — czyli łącznie 360 godzin. To nie symboliczna grzywna, tylko realna ingerencja w życie skazanego: pracę trzeba pogodzić z innymi obowiązkami, miejsce wyznacza sąd, a uchylanie się rodzi konsekwencje karne.

Kodeks karny wykonawczy (ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557 z późn. zm.) przewiduje kilka ścieżek, kiedy ze stanem zdrowia coś jest nie tak:

Stan zdrowiaCo robi sądPodstawa
Stan zdrowia uniemożliwia wykonanie karyudziela przerwy w odbywaniu kary do czasu ustania przeszkody (a z innych ważnych względów — przerwy do roku)art. 63 § 1–2 k.k.w.
Szczególnie uzasadnione wypadkimoże zmienić formę obowiązku pracy na potrącenie z wynagrodzenia (20 godzin pracy = 10% wynagrodzenia)art. 63a § 1 k.k.w.
Długotrwała przeszkoda (np. przewlekła, ciężka choroba)zawiesza postępowanie wykonawcze na czas trwania przeszkodyart. 15 § 2 k.k.w.
Inna przyczyna wyłączająca postępowanie wykonawczeumarza postępowanie wykonawcze — tę podstawę zastosował sąd w omawianej sprawieart. 15 § 1 k.k.w.

Sąd w Kościerzynie wybrał umorzenie (art. 15 § 1 k.k.w.). Z cytowanej opinii biegłych („trwale niezdolny”, „brak rokowań na poprawę”) wynika, że przeszkoda nie ma końca — media nie podają jednak pełnego uzasadnienia, dlaczego sąd wybrał umorzenie, a nie zawieszenie z art. 15 § 2 k.k.w. Wybór między tymi podstawami to ocena sądu, a nie oczywisty skutek przepisów.

Czym jest „trwała przeszkoda” w przepisach

To pojęcie, które brzmi technicznie, ale ma proste znaczenie: stan, który uniemożliwia wykonanie kary (nie utrudnia, nie czyni mniej wygodnym) i nie minie.

Art. 63 § 1 k.k.w. mówi wprost:

„Jeżeli stan zdrowia skazanego uniemożliwia wykonanie kary ograniczenia wolności, sąd udziela przerwy w odbywaniu kary do czasu ustania przeszkody”.

Art. 15 § 1 k.k.w. nakazuje umorzyć postępowanie wykonawcze m.in. z „innej przyczyny wyłączającej to postępowanie”, a art. 15 § 2 k.k.w. przewiduje zawieszenie postępowania przy długotrwałej przeszkodzie, w szczególności przewlekłej, ciężkiej chorobie. W omawianej sprawie sąd uznał, że trwała niezdolność skazanego do pracy uzasadnia umorzenie.

Próg jest jednak wysoki. Sądy konsekwentnie podkreślają, że to nie ma być furtka dla niewygody — „uniemożliwia” to znacznie więcej niż „utrudnia” czy „sprawia dyskomfort”. Dlatego niemal zawsze wymagana jest opinia biegłych (lub kilku), z konkretnym uzasadnieniem, jakie choroby i w jakim stopniu odbierają zdolność do pracy.

W omawianej sprawie sąd dysponował właśnie taką opinią sądowo-lekarską. To dokument o znacznej wadze procesowej — prokuratura, jeśli chce go podważyć, musi wykazać błąd w jego ustaleniach, a nie tylko subiektywną wątpliwość.

Co zrobiła prokuratura

Prokurator złożył zażalenie, zaskarżając — według doniesień medialnych — „błąd w ustaleniach faktycznych” co do trwałej niezdolności skazanego do pracy. Zażalenia nie uwzględnił Sąd Okręgowy w Gdańsku (Eska.pl), co oznacza utrzymanie umorzenia w mocy.

Tego rodzaju zaskarżenie nie jest formalnością. Przepis art. 15 § 2a k.k.w. wprost przewiduje, że na postanowienie o umorzeniu lub zawieszeniu postępowania przysługuje zażalenie. Sąd odwoławczy może albo utrzymać umorzenie, albo je uchylić — wtedy sprawa wraca do ponownego rozpoznania, najczęściej z nową opinią biegłych.

Jak podawał portal Wprost, wcześniejszy wniosek obrońcy o zmianę sposobu wykonywania kary ograniczenia wolności z prac społecznych na potrącanie części wynagrodzenia był przedmiotem rozstrzygnięć sądów — według Wprost w lutym 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku prawomocnie oddalił ten wniosek. Przepis art. 63a § 1 k.k.w. dopuszcza taką zamianę w szczególnie uzasadnionych wypadkach (20 godzin pracy = 10% wynagrodzenia, maksymalnie 40 godzin miesięcznie).

Dlaczego ta sprawa jest ważna dla opiekunów zwierząt

Po pierwsze — dla świadomości, co zostaje ze sprawy o znęcanie nad zwierzęciem, jeśli odpadnie część kary.

Wyrok za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem to nie tylko więzienie czy prace społeczne. Art. 35 ust. 3b u.o.z. nakłada na sąd obowiązek orzeczenia zakazu posiadania zwierząt w razie skazania za przestępstwo ze szczególnym okrucieństwem (art. 35 ust. 2); zakazy orzeka się na okres od roku do 15 lat (ust. 4b). Art. 35 ust. 3 przewiduje przepadek zwierzęcia (jeśli sprawca jest jego właścicielem), a ust. 4 i 4a — zakaz wykonywania zawodu, prowadzenia działalności lub czynności wymagających zezwolenia, związanych ze zwierzętami (obligatoryjny przy przestępstwie z ust. 2 popełnionym w związku z ich wykonywaniem). Art. 35 ust. 5 — nawiązkę na wskazany cel związany z ochroną zwierząt (od 1000 do 100 000 zł).

Te środki nie znikają wraz z umorzeniem postępowania wykonawczego co do prac społecznych. To są osobne elementy wyroku — orzeczone w postępowaniu rozpoznawczym, prawomocne i wykonywane przez inne organy.

Po drugie — sprawa pokazuje realny problem egzekucji wyroków za znęcanie. Polski system ma od lat rozbieżność między tym, co orzekają sądy w wyrokach, a tym, co rzeczywiście zostaje wykonane. Środowiska prawnicze i Rzecznik Praw Obywatelskich od dawna wskazują, że centralny rejestr zakazów posiadania zwierząt funkcjonuje iluzorycznie — bo nie ma kto sprawdzać, czy skazany faktycznie pozbył się zwierząt.

Po trzecie — to ważna lekcja dla osób, które rozważają zawiadomienie o znęcaniu. Nie ma powodu się zniechęcać, wręcz przeciwnie: każde rzetelnie udokumentowane zgłoszenie zwiększa szansę, że sąd orzeknie prawomocnie i z surowymi środkami karnymi obok kary głównej. Jeśli temat dotyczy też kontekstu sądowego z innej sprawy o szczególne okrucieństwo wobec zwierzęcia, możesz porównać z analizą wyroku 7 lat więzienia za zabicie strusia Zenka.

📌 Zapamiętaj: umorzenie postępowania wykonawczego dotyczy konkretnego sposobu odbywania kary, a nie całego wyroku. Zakaz posiadania zwierząt, przepadek i nawiązka zostają.

Czego nie wiemy i o co należy spytać

Sprawa jest świeża i niepełna. Z publicznie dostępnych informacji nie wiemy:

  • jaka dokładnie jest sygnatura aktu postanowienia z 13 kwietnia 2026 r. i postanowienia sądu okręgowego w sprawie zażalenia,
  • jaka jest pełna treść opinii biegłych — czy faktycznie wyklucza ona wszelkie formy pracy, w tym pracę o niskim obciążeniu fizycznym,
  • czy zażalenie prokuratury dotyczyło tylko błędu w ustaleniach faktycznych, czy także kwalifikacji prawnej (art. 15 § 1 vs § 2 k.k.w.).

Pytania te miały znaczenie dla wyniku zażalenia. Sąd odwoławczy mógł uznać, że właściwą ścieżką była np. zmiana formy (art. 63a) albo zawieszenie (art. 15 § 2) — zażalenia nie uwzględnił jednak Sąd Okręgowy w Gdańsku.

Praktyczne wnioski dla opiekuna zwierząt

Co z tej sprawy wynika dla zwykłego opiekuna, który nie ma do czynienia z senatorami i ich wyrokami? Kilka konkretów.

  • Wyrok za znęcanie się to nie tylko prace społeczne czy więzienie. Najtrwalszym skutkiem często jest zakaz posiadania zwierząt (do 15 lat) i przepadek zwierzęcia. Te elementy zostają nawet wtedy, gdy egzekucja kary głównej z różnych powodów się nie powiedzie.
  • Zażalenie ma znaczenie. Postanowienia w postępowaniu wykonawczym są zaskarżalne. Jeśli pokrzywdzonym jest osoba prywatna lub organizacja pożytku publicznego (przy spełnieniu warunków z art. 39 u.o.z.) — warto monitorować bieg sprawy i, jeśli to dopuszczalne, korzystać z prawa do informacji o postanowieniach.
  • Dokumentacja medyczna nie jest „zawsze winą lekarza”. Sąd opiera się na opinii biegłych, którą można podważyć w postępowaniu odwoławczym — przez wskazanie nowych okoliczności (np. że skazany podejmuje aktywność niezgodną z opinią) albo wnioskując o opinię uzupełniającą.
  • Nieprawomocne ≠ ostateczne. Zanim sprawa stanie się głośna jako „skazany uniknął kary”, warto poczekać na rozpatrzenie zażalenia — w tej sprawie ostatecznie zażalenie nie zostało uwzględnione, ale nie wiadomo tego z pierwszych doniesień.

💡 Podpowiedź: śledź sprawę przez portal orzeczeń sądu (orzeczenia.ms.gov.pl) i komunikaty rzecznika sądu okręgowego. To otwarte, oficjalne źródła — najpewniejsze co do faktów.

Podsumowanie

Sprawa b. senatora Bonkowskiego nie jest precedensem w sensie tworzenia nowej linii orzeczniczej — sąd zastosował przepisy, które istnieją w kodeksie karnym wykonawczym od dawna. Jest jednak przypadkiem szczególnie zauważalnym: pokazuje, że prawo daje realną drogę do uniknięcia części kary, jeżeli sąd uzna trwałą niezdolność skazanego do jej odbycia.

Najważniejsze do zapamiętania:

  • 13 kwietnia 2026 r. Sąd Rejonowy w Kościerzynie umorzył postępowanie wykonawcze co do kary ograniczenia wolności (30 h prac społecznych miesięcznie przez rok).
  • Podstawą była opinia sądowo-lekarska stwierdzająca trwałą niezdolność do pracy bez rokowań na poprawę.
  • Mechanizm prawny: art. 15 § 1 k.k.w. (umorzenie z innej przyczyny wyłączającej postępowanie); k.k.w. przewiduje też zawieszenie (art. 15 § 2), przerwę (art. 63) i zmianę formy (art. 63a).
  • Kara 3 miesięcy pozbawienia wolności została wcześniej wykonana (częściowo w zakładzie karnym, częściowo w dozorze elektronicznym).
  • Prokuratura złożyła zażalenie wskazując na błąd w ustaleniach faktycznych; zażalenia nie uwzględnił Sąd Okręgowy w Gdańsku (Eska.pl).
  • Inne elementy wyroku (zakaz posiadania zwierząt, przepadek, nawiązka, jeśli orzeczono) pozostają w mocy — umorzenie ich nie dotyczy.
  • Sprawa jest sygnałem do dyskusji o realnej egzekucji wyroków za znęcanie się nad zwierzętami — temat regularnie podnoszony przez RPO i organizacje społeczne.

Takie informacje mogą frustrować. Trudno nie mieć mieszanych uczuć, gdy czyta się, że ktoś, kto dopuścił się czynu tak okrutnego, ostatecznie odbędzie tylko jego część. Ale prawo musi działać tak samo dla wszystkich — także dla osób, których stan zdrowia obiektywnie wyklucza odbywanie kary fizycznej. Co możemy zrobić jako opiekunowie? Pilnować, żeby wyroki były rzetelnie orzekane (z pełnym pakietem środków karnych z art. 35 u.o.z.), a sprawy zgłaszane — bo bezkarność zaczyna się od nieujawnienia, nie od uchylenia kary.

  • art. 35 u.o.z.
  • art. 15 kkw
  • art. 63 kkw
  • prace społeczne
  • znęcanie nad zwierzętami
  • szczególne okrucieństwo
  • kara ograniczenia wolności
  • egzekucja wyroku
Share:

🤖 Wykorzystanie sztucznej inteligencji

Grafika: w całości wygenerowana przez sztuczną inteligencję (treść syntetyczna; przedstawione osoby nie są rzeczywiste).
Tekst: przygotowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

🩺 Niniejszy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. W razie wątpliwości co do stanu zdrowia psa skontaktuj się z lekarzem weterynarii; również w przypadku problemów behawioralnych warto skontaktować się z certyfikowanym behawiorystą.

⚖️ Informacja prawna

Treści na stronie mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej. Jeżeli Twoja sprawa wymaga oceny prawnej, rozważ konsultację z profesjonalistą — lista prawników.

Powrót do bloga

Powiązane artykuły

Zobacz wszystkie artykuły »