· Redakcja PsiAdwokat.pl · Prawo  · 8 min czytania

Psy w Wojsku Polskim — co reguluje rozporządzenie MON z 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 16)

Artykuł tłumaczy prostym językiem, co naprawdę mówi nowy jednolity tekst rozporządzenia MON o psach służbowych — od szkolenia, przez ewidencję, po los psa po wycofaniu ze służby.

Artykuł tłumaczy prostym językiem, co naprawdę mówi nowy jednolity tekst rozporządzenia MON o psach służbowych — od szkolenia, przez ewidencję, po los psa po wycofaniu ze służby.

8 stycznia 2026 r. w Dzienniku Ustaw pojawił się jednolity tekst rozporządzenia MON określającego, na jakich zasadach Wojsko Polskie korzysta z psów i koni. Brzmi jak temat dla wojskowych — a dotyczy nas wszystkich, którzy mamy psa w domu. Bo wojsko też ma psy. I właśnie scaliło w jednym dokumencie reguły, na jakich te psy żyją, pracują i odchodzą na zasłużoną „emeryturę”.

Ten tekst pokazuje, jak państwo opisuje swoje obowiązki wobec psów, które dla niego pracują. To dobra okazja, żeby porównać tę ramę z naszymi codziennymi obowiązkami opiekunów — i zobaczyć, ile z „wojskowych” zasad to po prostu zwykła, porządna opieka nad psem.

Czego dotyczy nowy akt — i dlaczego jest „nowy” tylko częściowo

Pełna sygnatura — wprost ze strony Sejmu — brzmi tak:

Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 listopada 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie używania psów i koni w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2026 poz. 16). — Internetowy System Aktów Prawnych, Kancelaria Sejmu RP

Status: „obowiązujący”. Data ogłoszenia: 8 stycznia 2026 r.

Co to znaczy w praktyce? Nie powstał nowy ład prawny — powstał jeden czytelny tekst, scalający pierwotne rozporządzenie z 12 stycznia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 58) z późniejszą zmianą z 18 kwietnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 549). Wcześniej trzeba było czytać oba akty równolegle i samemu składać przepisy. Teraz wszystko mieści się w jednym dokumencie.

Podstawą ustawową rozporządzenia jest Dział XI ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny — artykuły 254-267. To tam ustawodawca rozdzielił psy „wojskowe” na kategorie i ustalił podstawowe prawa zwierząt po wycofaniu ze służby.

Trzy kategorie zwierząt w Siłach Zbrojnych

Art. 254 ustawy wymienia trzy odrębne kategorie:

  • Psy służbowe — są własnością Skarbu Państwa i znajdują się na stanie jednostki wojskowej, w której są używane.
  • Psy kontraktowe — pies należy do żołnierza, ale wykonuje zadania w ramach Sił Zbrojnych na podstawie umowy zawartej z jednostką. Mechanizm znany z innych formacji służbowych, w wojsku uregulowany odrębnie.
  • Konie służbowe — własność Skarbu Państwa, wykorzystywane między innymi do zadań reprezentacyjnych.

Ta kategoryzacja ma znaczenie dla kolejnych przepisów: inaczej ewidencjonuje się psa Skarbu Państwa, inaczej psa kontraktowego, którego właścicielem cały czas pozostaje konkretna osoba.

📌 Zapamiętaj: „pies wojskowy” to pojęcie potoczne. W ustawie funkcjonują trzy odrębne statusy — od nich zależą obowiązki państwa, opiekuna i przebieg służby.

Skąd biorą się psy służbowe — wymagania i szkolenie

Rozporządzenie określa, jaki pies w ogóle może być przyjęty do jednostki. Kluczowe wymagania zapisano w § 10:

Do użycia w Siłach Zbrojnych przyjmuje się psy spełniające następujące wymagania zdrowotne: 1) klinicznie zdrowe, w wieku od 6 do 30 miesięcy; 2) z prawidłową budową anatomiczną i odpowiednią kondycją psychofizyczną; […] — § 10 ust. 1 rozporządzenia MON, jednolity tekst Dz.U. 2026 poz. 16 (fragment)

To nie jest „każdy pies z ulicy” — to wąska kategoria zwierząt, które muszą przejść badania, ocenę behawioralną i pełne szkolenie specjalistyczne.

Szkolenie nie odbywa się gdziekolwiek. § 3 wskazuje dwie jednostki:

  • Wojskowy Ośrodek Farmacji i Techniki Medycznej w Celestynowie — jednostka właściwa do szkolenia kandydatów na przewodników, przewodników i psów służbowych oraz właścicieli psów kontraktowych i psów kontraktowych,
  • 13 Śląska Brygada Obrony Terytorialnej — jest również właściwa do szkolenia właścicieli psów kontraktowych i psów kontraktowych o specjalności ratowniczej (§ 3 ust. 1a).

Sam szkolony przewodnik też ma swoje obowiązki. Art. 255 ustawy o obronie Ojczyzny wymaga od niego pozytywnego egzaminu przed komisją — dopiero wtedy otrzymuje upoważnienie i atest. Bez tego nie można psem służbowym pracować. Ta sama logika dotyczy jeźdźców koni służbowych.

Psy kontraktowe — pies obywatela w wojskowej służbie

§ 27 rozporządzenia opisuje, jak działa „kontrakt na psa”: umowa zawierana jest na okres od roku do 5 lat. Pies fizycznie służy w jednostce, ale jego właścicielem pozostaje żołnierz. Po wygaśnięciu kontraktu nie wraca do „puli Skarbu Państwa” — wraca do swojego prawnego opiekuna.

To rozwiązanie ma sens praktyczny: pozwala wprowadzać do służby psy o szczególnych zdolnościach, które wyhodowali i przeszkolili konkretni ludzie, bez konieczności przenoszenia własności na państwo.

Co państwo zapewnia psu w służbie

Tu zaczyna się część, która powinna interesować każdego opiekuna psa — bo to lista standardów opieki w eleganckiej formie.

§ 40-42 rozporządzenia opisują zabiegi profilaktyczne i lecznicze: szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym, zwalczanie pasożytów wewnętrznych i zewnętrznych, okresowe badania stanu zdrowia, inne zabiegi profilaktyczne i leczenie — według wskazań wojskowego lekarza weterynarii.

Art. 259 ustawy o obronie Ojczyzny odpowiada za finansowanie utrzymania. Opiekun otrzymuje wyżywienie dla psa w naturze albo ryczałt pieniężny na pokrycie kosztów wyżywienia, wypłacany co miesiąc z góry (ust. 4). Ryczałt przysługuje także opiekunowi psa służbowego wycofanego z użycia (ust. 5) — zmniejsza się natomiast norma wyżywienia, bo po wycofaniu zmniejsza się wysiłek fizyczny zwierzęcia (ust. 2).

Art. 267 ustawy (upoważnienie do wydania rozporządzenia) wyznacza górną granicę: dzienna stawka pieniężna na żywienie zwierząt nie może przekroczyć 1/30 minimalnego wynagrodzenia za pracę. To nie jest pensja dla człowieka — to wkład państwa w żywienie zwierzęcia, które pracowało lub pracuje dla Sił Zbrojnych.

§ 24-26 mówią o ewidencji. Ewidencję psów służbowych prowadzą komendant Wojskowego Ośrodka Farmacji i Techniki Medycznej oraz Szef Służby Weterynaryjnej, dowódca jednostki prowadzi książkę ewidencji i przeglądów psów służbowych i kontraktowych, a wojskowy lekarz weterynarii — ewidencję oraz dokumentację lekarsko-weterynaryjną z wykonanych zabiegów.

Wycofanie ze służby — kiedy następuje

Pies nie służy „dożywotnio”. Art. 263 ustawy wymienia przesłanki wycofania:

  • trwała utrata sprawności użytkowej,
  • stan chorobowy uniemożliwiający dalsze używanie zwierzęcia w Siłach Zbrojnych,
  • brak postępów w szkoleniu rokujących osiągnięcie odpowiedniego poziomu wyszkolenia,
  • padnięcie zwierzęcia albo konieczność bezzwłocznego jego uśmiercenia,
  • upływ 6 miesięcy od utraty albo zaginięcia zwierzęcia.

Odrębnie ustawa przewiduje możliwość (a nie obowiązek) wycofania psa służbowego z użycia po ukończeniu 9. roku życia, a konia — 18. roku (art. 263 ust. 2). Ile średnio służy pies policyjny w Polsce, opisano w osobnym artykule — wojskowa rama jest analogiczna.

⚠️ Uwaga: wycofanie ze służby nie jest „zwolnieniem na ulicę”. Ustawa konstruuje ścieżkę, na której pies idzie do konkretnej osoby — z zachowaniem opieki zdrowotnej i częściowego finansowania.

Co dzieje się z psem po wycofaniu — kolejność opieki

Art. 257 ustawy o obronie Ojczyzny określa, kto może zostać opiekunem wycofanego psa służbowego:

  1. dotychczasowy opiekun (jeśli złoży pisemną deklarację woli sprawowania opieki),
  2. w następnej kolejności inny opiekun psa służbowego,
  3. jeśli nikt z nich nie przejmie psa — inny żołnierz albo inna zainteresowana osoba posiadająca wiedzę i umiejętności w zakresie opieki nad psem,
  4. w razie śmierci opiekuna — w pierwszej kolejności członek jego rodziny prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe (ust. 4),
  5. gdy nie znajdzie się nikt z wymienionych osób, opiekę sprawuje jednostka wojskowa, na której stanie jest pies.

Dowódca jednostki może ponadto powierzyć opiekę organizacji społecznej, której statutowym celem jest ochrona zwierząt (ust. 7). Pies nie trafia do schroniska „z urzędu”. Ustawa daje pierwszeństwo osobie, która z psem pracowała — między człowiekiem i psem służbowym zwykle przez lata buduje się więź, której nie da się jednym podpisem zerwać bez konsekwencji dla zwierzęcia.

Co ważne, opiekun wycofanego psa nie ma prawa odsprzedać go dalej, prowadzić z nim hodowli na sprzedaż ani w żaden inny sposób zarabiać na zwierzęciu. Ma za to obowiązek informować jednostkę o zmianach miejsca pobytu, śmierci lub utracie psa — w terminach wskazanych przez przepisy.

Co z tego wynika dla opiekuna „zwykłego” psa

Można pomyśleć: „to mnie nie dotyczy, mój pies nie nosi munduru”. A jednak rama wojskowa pokazuje kilka rzeczy, które każdy opiekun może przyłożyć do siebie:

  • Stała ewidencja zdrowia — każdy szczepień, każda wizyta u weterynarza, każda diagnoza. W cywilnym życiu nie ma takiego obowiązku z mocy prawa, ale tzw. „książeczka zdrowia psa” prowadzona uczciwie to ten sam pomysł.
  • Profilaktyka jako standard, nie ekstra — § 40-42 przewidują dla psów w służbie szczepienia, zwalczanie pasożytów i okresowe badania stanu zdrowia. Nie jako „opcję dla zaangażowanych”.
  • Wiek to fakt, nie tabu — wojsko określa wiek wycofania ze służby i przygotowuje zwierzę na ten moment z wyprzedzeniem. Opiekun „cywilny” też powinien planować życie psa-seniora: niższa aktywność, więcej kontroli, dostosowane środowisko.
  • Plan na wypadek niemożności sprawowania opieki — wojsko ma art. 257. My, opiekunowie, mamy do dyspozycji m.in. testament, zapis windykacyjny, polecenie testamentowe. To nie jest fanaberia — to konkretne narzędzie cywilne, o którym warto pomyśleć zanim będzie za późno.

💡 Podpowiedź: jeśli traktujesz odpowiedzialność za psa poważnie, weź z wojskowej ramy trzy rzeczy: prowadź dokumentację, nie odpuszczaj profilaktyki i miej plan na sytuację, w której Ty nie będziesz mógł się psem zająć.

Podsumowanie

  • Dz.U. 2026 poz. 16 to jednolity tekst rozporządzenia MON regulującego wykorzystanie psów i koni w polskim wojsku — łączy akt z 2024 r. i nowelizację z 2025 r. w jeden dokument.
  • Podstawa ustawowa: Dział XI ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (art. 254-267).
  • W wojsku funkcjonują trzy kategorie zwierząt: psy służbowe, psy kontraktowe i konie służbowe — każda z osobnym reżimem prawnym.
  • Pies w służbie ma zagwarantowane: szkolenie, opiekę weterynaryjną, ewidencję, ryczałt na wyżywienie finansowany przez państwo.
  • Wycofanie ze służby następuje z powodu utraty sprawności, choroby, braku postępów szkoleniowych i innych przesłanek z art. 263; po ukończeniu 9. roku życia psa jest możliwe.
  • Po wycofaniu pierwszeństwo opieki ma dotychczasowy opiekun; organizacji społecznej opiekę może powierzyć dowódca jednostki.
  • Cywilny opiekun może z tej ramy wziąć trzy rzeczy: dokumentację zdrowia, profilaktykę jako standard i plan na wypadek własnej niemożności sprawowania opieki.

Najwięcej wartości w tym rozporządzeniu ma jedna rzecz: państwo nie udaje, że pies przestaje istnieć w dniu wycofania ze służby. Buduje konkretną ścieżkę dalszej opieki i przypisuje za nią finansową odpowiedzialność. To dobry wzorzec do myślenia o naszych psach — nie tylko jako „o szczeniaku, który urośnie”, ale jako o zwierzęciu, które będzie z nami przez lata i dla którego warto mieć plan na całe życie, nie tylko na pierwsze trzy.

  • psy-sluzbowe
  • wojsko-polskie
  • mon
  • rozporzadzenie
  • 2026
  • prawo-zwierzat
  • ewidencja-psow
Share:

🤖 Wykorzystanie sztucznej inteligencji

Grafika: w całości wygenerowana przez sztuczną inteligencję (treść syntetyczna; przedstawione osoby nie są rzeczywiste).
Tekst: przygotowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

🩺 Niniejszy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. W razie wątpliwości co do stanu zdrowia psa skontaktuj się z lekarzem weterynarii; również w przypadku problemów behawioralnych warto skontaktować się z certyfikowanym behawiorystą.

⚖️ Informacja prawna

Treści na stronie mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej. Jeżeli Twoja sprawa wymaga oceny prawnej, rozważ konsultację z profesjonalistą — lista prawników.

Powrót do bloga

Powiązane artykuły

Zobacz wszystkie artykuły »
Ile m² ma mieć kojec dla psa? Projekt rozporządzenia podaje konkretne liczby Obraz wygenerowany przez sztuczną inteligencję Prawo

Ile m² ma mieć kojec dla psa? Projekt rozporządzenia podaje konkretne liczby

Ustawa łańcuchowa z lipca 2026 r. wprowadza zakaz uwięzi i nowe wymogi dla kojców (od 28 lipca 2027 r.) — ale mówi tylko tyle, że minimalna powierzchnia zostanie określona w rozporządzeniu ministra. To rozporządzenie właśnie jest projektowane. Artykuł wyjaśnia, jakie liczby pojawiły się w projekcie.

Redakcja PsiAdwokat.pl ·
Przeczytaj artykuł