Pies asystujący w miejscu publicznym — prawo jest, sankcji brak. RPO apeluje do rządu

W Polsce obowiązują przepisy, które wyraźnie dają osobom z psami asystującymi prawo wstępu do szpitali, restauracji, parków i środków transportu. Mimo to odmowy się zdarzają — i nikomu nic za to nie grozi. W lipcu 2026 roku Rzecznik Praw Obywatelskich po raz kolejny zwrócił uwagę rządowi na tę lukę i wezwał do zmian w prawie.

Co mówią przepisy — prawo wstępu z psem asystującym

Podstawą prawną są art. 20a i 20b ustawy rehabilitacyjnej (ustawa z 27 sierpnia 1997 r., Dz.U.2026.0.884 t.j.).

Art. 20a ust. 1 przyznaje osobie niepełnosprawnej z psem asystującym prawo wstępu do:

• obiektów użyteczności publicznej: budynków administracji, wymiaru sprawiedliwości, kultury, szkół, placówek ochrony zdrowia, banków, gastronomii, hoteli, obiektów sportowych i turystycznych;
• parków narodowych i rezerwatów przyrody;
• plaż i kąpielisk.

Art. 20a ust. 2 rozszerza to uprawnienie na środki transportu kolejowego, drogowego, lotniczego i wodnego.

Art. 20a ust. 6 wyraźnie zwalnia opiekuna z obowiązku zakładania kagańca i prowadzenia psa na smyczy — pies asystujący pracuje, nie spaceruje dla przyjemności.

Katalog miejsc jest szeroki — obejmuje dosłownie każde ogólnodostępne miejsce przeznaczone do świadczenia usług. Trudno zatem twierdzić, że przepisy nie istnieją lub są niejasne.

Certyfikat, uprząż i szczepienia — bez tego prawo nie działa

Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień jest spełnienie przez opiekuna trzech wymogów (art. 20a ust. 4):

1. Pies musi mieć uprząż — widoczne oznaczenie jego statusu jako psa asystującego.
2. Certyfikat potwierdzający status psa — wydawany przez podmiot uprawniony wpisany do rejestru prowadzonego przez Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.
3. Zaświadczenie o wykonaniu wymaganych szczepień weterynaryjnych.

To ważne — brak choćby jednego z tych dokumentów oznacza, że z formalnego punktu widzenia uprawnienie nie przysługuje w danym momencie. Warto mieć kopię certyfikatu w telefonie i przy sobie.

📌 Zapamiętaj: Pies asystujący to nie jest pies towarzyszący ani „pies emocjonalny”. To zwierzę wyszkolone i certyfikowane przez podmiot wpisany do rejestru. Status musi być potwierdzony dokumentem.

Szczegóły dotyczące certyfikacji, rodzajów psów asystujących i tego, co musisz mieć przy sobie, opisałam wcześniej w artykule o prawach i certyfikacji psów asystujących w Polsce.

Skąd problem, skoro prawo jest jasne

W lipcu 2026 roku zastępca RPO Adam Krzywoń skierował pismo do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Z napływających do Biura skarg wyłania się powtarzający wzorzec: odmowy wstępu do lokali gastronomicznych, terenów zielonych, a przede wszystkim — do placówek służby zdrowia.

Sedno problemu, jak wskazuje RPO, nie leży w lukach w prawie, ale w braku mechanizmów przymuszających do jego przestrzegania.

Przepisy przyznają uprawnienie. Ale co się dzieje, gdy ktoś je naruszy?

Restaurator, który odmawia wstępu? Nic mu nie grozi.

Lekarz, który uzależnia przyjęcie pacjentki od zostawienia psa przed gabinetem? Może odpowiadać przed sądem cywilnym — ale to proces długi, kosztowny i wymagający dużego zaangażowania.

Dziura po art. 138 KW

Do 2019 roku istniał art. 138 Kodeksu wykroczeń, który przewidywał karę grzywny za nieuzasadnioną odmowę wykonania usługi. Był to prosty, szybki mechanizm — mandat, interwencja policji, realna dolegliwość dla tego, kto łamał prawo.

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2019 roku ten przepis utracił moc w zakresie, który dotyczył odmowy świadczenia usług. Zniknął razem z nim szybki i stosunkowo prosty instrument ochrony — i tej luki nikt dotąd nie wypełnił.

⚠️ Uwaga: Obecny system oznacza, że osoba z niepełnosprawnością, której odmówiono wstępu do szpitala z psem asystującym, może dochodzić swoich praw wyłącznie na drodze sądowej. To bariera nie do pokonania dla wielu.

Rozproszenie przepisów

Kolejny problem wskazany przez RPO to rozproszenie regulacji w wielu aktach prawnych. Gdy naruszenia dopuszcza się instytucja publiczna (szpital, urząd), obowiązują inne tryby niż gdy robi to prywatny lokal usługowy. Różne organy, różne ścieżki — a osoba poszkodowana musi to wszystko rozgryźć sama. Taki labirynt prawny działa jak bariera dla każdego, kto chciałby rzeczywiście dochodzić swoich praw.

Sprawa, którą wszczął RPO — odmowa w gabinecie medycznym

RPO przytacza sprawę sądową, którą wszczął z własnego powództwa. Pacjentka korzystająca z psa asystującego spotkała się z odmową świadczenia zdrowotnego — lekarz uzależnił wizytę od zostawienia zwierzęcia na zewnątrz. Sąd stanął po stronie pacjentki i potwierdził, że wstęp z psem był elementem niezbędnym do skorzystania z usługi medycznej.

W uzasadnieniu sąd podkreślił kluczową różnicę: pies asystujący to nie towarzysz ani „maskotka” — to wyszkolony asystent, którego obecność może bezpośrednio warunkować samodzielność i bezpieczeństwo opiekuna.

Co zrobić, gdy odmówią wstępu

Jeśli znajdziesz się w sytuacji odmowy wstępu z psem asystującym, masz kilka opcji:

1. Pokaż dokumenty — certyfikat, uprząż psa, zaświadczenie o szczepieniach. Czasem odmowa wynika z niewiedzy, nie złej woli.
2. Zażądaj pisemnego uzasadnienia — instytucja, która łamie prawo, rzadko chce to potwierdzać na piśmie.
3. Złóż skargę do RPO — Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zbiera takie przypadki i może wszcząć postępowanie (bezpłatne, pisemne lub przez formularz online).
4. Droga sądowa — roszczenie z tytułu naruszenia dóbr osobistych (art. 23 i 24 k.c.) lub dyskryminacji. To opcja długotrwała, ale bywa skuteczna.
5. Mediacja — zanim sprawa trafi do sądu, warto rozważyć mediację. Szczegóły opisałam w artykule o mediacji w sporach dotyczących psów.

💡 Podpowiedź: Skargę do RPO możesz złożyć przez formularz na stronie rpo.gov.pl (bezpłatnie). Im więcej zgłoszeń, tym silniejszy argument dla legislatorów, że przepisy wymagają pilnej korekty.

Podsumowanie

• Art. 20a ustawy o rehabilitacji (Dz.U.2026.0.884 t.j.) gwarantuje osobom z psami asystującymi prawo wstępu do obiektów użyteczności publicznej, środków transportu, parków, plaż — i zwalnia z obowiązku kagańca.
• Warunek: uprząż psa + certyfikat od uprawnionego podmiotu + zaświadczenie o szczepieniach.
• Pies asystujący to nie pies towarzyszący — ma odrębny status prawny.
• Problem: przepisy są, ale brak skutecznych sankcji dla tych, którzy je łamią. Po 2019 roku zniknął szybki instrument w postaci wykroczenia z art. 138 KW.
• RPO apeluje (lipiec 2026) do rządu o uzupełnienie prawa o realne mechanizmy egzekucji.
• Gdy spotkasz się z odmową: pokaż dokumenty, zażądaj uzasadnienia, złóż skargę do RPO.

Apel RPO to dobry sygnał, że coś się w tej sprawie dzieje. Ale zmiana przepisów zajmie czas. Dopóki sankcji nie ma, każda skarga i każda sprawa sądowa — choćby ta wszczęta przez Rzecznika — buduje orzecznictwo i presję na zmianę. Warto zgłaszać naruszenia, nawet jeśli to wymagające.