· Redakcja PsiAdwokat.pl · Prawo · 6 min czytania
Nowe przepisy UE o antybiotykach w weterynarii — co zmienia się od 8 sierpnia 2026
Od 8 sierpnia 2026 r. obowiązują unijne warunki stosowania m.in. mupirocyny i chinolonów (np. cyprofloksacyny) w leczeniu zwierząt poza wskazaniami z pozwolenia. Artykuł tłumaczy, co to oznacza dla opiekuna psa w gabinecie weterynaryjnym.
Obraz wygenerowany przez sztuczną inteligencjęOd 8 sierpnia 2026 r. w całej Unii Europejskiej, w tym w Polsce, obowiązują nowe zasady stosowania wybranych antybiotyków u zwierząt. Dla opiekunów psów to nie jest abstrakcyjne „prawo UE” — może bezpośrednio wpłynąć na to, jak weterynarz podejdzie do leczenia zakażeń skóry, ucha czy dróg moczowych Twojego czworonoga. Poniżej wyjaśniamy, co konkretnie się zmieniło i dlaczego ta regulacja ma sens.
Co weszło w życie 8 sierpnia 2026?
Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2024/1973 z 18 lipca 2024 r. nakłada nowe ograniczenia na stosowanie określonych antybiotyków u zwierząt w ramach tak zwanej procedury kaskadowej. Regulacja obowiązuje od 8 sierpnia 2026 r. we wszystkich państwach członkowskich UE bez konieczności dodatkowego wdrażania do prawa krajowego.
Załącznik do rozporządzenia obejmuje wiele substancji i grup substancji. Dla opiekunów psów najczęściej istotne są:
- mupirocyna (kwasy pseudomonowe),
- cyprofloksacyna i inne chinolony (w tym fluorochinolony),
- aminopenicyliny w połączeniu z inhibitorami beta-laktamaz, cefalosporyny trzeciej i czwartej generacji, polimyksyny, amfenikole.
Na liście są też m.in. ryfamycyny (w tym ryfaksymina), substancje stosowane wyłącznie w leczeniu gruźlicy i innych chorób wywołanych przez prątki, ryminofenazyny, remdesivir (tylko w leczeniu zakaźnego zapalenia otrzewnej kotów), echinokandyny i amfoterycyna B. Warunki dla każdej grupy są inne, a warunki dla danej substancji łączą się kumulatywnie.
Czym jest procedura kaskadowa i dlaczego dotyczy psów?
Nie każda choroba psa ma zarejestrowany weterynaryjny produkt leczniczy. W takich sytuacjach prawo UE — konkretnie art. 112–113 rozporządzenia (UE) 2019/6 o weterynaryjnych produktach leczniczych — pozwala weterynarzowi sięgnąć po lek ludzki. To właśnie procedura kaskadowa.
W praktyce: jeśli pies ma infekcję wywoływaną przez oporne bakterie, a nie ma weterynaryjnego odpowiednika skutecznego leku, weterynarz mógł dotąd wypisać receptę na preparat ludzki (np. z ciprofloksacyną lub mupirocyną), który właściciel realizował w aptece ogólnodostępnej.
📌 Zapamiętaj: Procedura kaskadowa to tryb wyjątkowy — nie oznacza, że lek ludzki jest „lepszy”. Istnieje po to, żeby lekarz weterynarii miał narzędzie, gdy nie ma zarejestrowanego odpowiednika weterynaryjnego.
Nowe rozporządzenie ustala warunki korzystania z tej ścieżki dla wybranych, szczególnie ważnych antybiotyków.
Które antybiotyki zostały ograniczone i w jaki sposób?
Mupirocyna
Mupirocyna to antybiotyk miejscowy stosowany przy zakażeniach skóry — w tym zakażeniach wywołanych przez metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus (MRSA) i S. pseudintermedius (MRSP). Zgodnie z załącznikiem mupirocynę można zastosować wyłącznie, gdy spełnione są łącznie cztery warunki:
- lek służy do leczenia zakażeń gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA) lub Staphylococcus pseudintermedius opornym na metycylinę (MRSP),
- zastosowanie weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do leczenia zakażeń gronkowcowych drogą miejscową nie było klinicznie skuteczne,
- lek podaje się poszczególnym zwierzętom, nie grupie,
- lek podaje się wyłącznie drogą miejscową.
Dodatkowo weterynarz przepisuje mupirocynę, w miarę możliwości, na podstawie wcześniejszej identyfikacji patogenu i antybiogramu.
Cyprofloksacyna i inne chinolony
Cyprofloksacyna to antybiotyk z grupy fluorochinolonów, a rozporządzenie reguluje chinolony (w tym fluorochinolony) jako grupę. Podanie ich w trzech sytuacjach — gdy weterynaryjny produkt leczniczy stosuje się drogą podania niewskazaną w pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu, gdy używa się leku ludzkiego albo gdy używa się leku sporządzonego ex tempore według recepty weterynaryjnej — jest dopuszczone wyłącznie poszczególnym zwierzętom, nie grupom. Ponadto przy zastosowaniu poza wskazaniami z pozwolenia weterynarz przepisuje chinolony, w miarę możliwości, na podstawie wcześniejszej identyfikacji patogenu i antybiogramu.
⚠️ Uwaga: Ograniczenia dotyczą procedury kaskadowej — leków ludzkich stosowanych u zwierząt z braku lepszej alternatywy. Jeśli istnieje zarejestrowany lek weterynaryjny z daną substancją, zasady jego stosowania regulują inne przepisy.
Kiedy weterynarz musi teraz wykonać antybiogram?
Antybiogram to badanie laboratoryjne, które pokazuje, na jakie antybiotyki wrażliwe są bakterie wywołujące zakażenie u Twojego psa. W przypadku większości objętych rozporządzeniem substancji (np. chinolony, mupirocyna) weterynarz przepisuje je w miarę możliwości na podstawie wcześniejszej identyfikacji patogenu i antybiogramu. Antybiogram ma wykazać, że:
- dany antybiotyk jest prawdopodobnie klinicznie skuteczny,
- antybiotyki preferowane według Kategoryzacji antybiotyków w Unii Europejskiej opracowanej przez Europejską Agencję Leków (EMA) (lub według surowszych norm obowiązujących w danym państwie członkowskim) nie byłyby klinicznie skuteczne.
Rozporządzenie nie wymaga posiewu w każdym przypadku. Jeśli weterynarz nie może wykonać takich badań, musi wykazać, że nie da się ich przeprowadzić. Jeżeli stan kliniczny zwierzęcia wymaga rozpoczęcia leczenia przed otrzymaniem wyników, weterynarz może zastosować antybiotyk wcześniej, wykazując, że wybór oparł na odpowiednich informacjach (m.in. stan kliniczny, wywiad, dane epidemiologiczne, wiedza o lokalnej wrażliwości patogenu), a po uzyskaniu wyników dostosowuje wybór leku w razie potrzeby.
💡 Podpowiedź: Jeśli weterynarz mówi, że chce zrobić posiew przed przepisaniem antybiotyku — to nie ostrożność ponad miarę. Rozporządzenie wymaga oparcia wyboru wybranych antybiotyków o posiew i antybiogram w miarę możliwości. Takie podejście zmniejsza ryzyko przepisania leku, który nie zadziała.
Co to oznacza dla opiekuna psa — w praktyce?
Poniżej trzy typowe scenariusze — ilustracyjne, nie opisy konkretnych przypadków:
Typowy scenariusz: zakażenie ucha. Zapalenie ucha zewnętrznego jest u psów częste. Gdy weterynarz sięgał dotąd po kaskadowe krople z ciprofloksacyną (preparat ludzki), przy wyborze preparatu ludzkiego z chinolonami obowiązują warunki z załącznika, w tym ograniczenie do poszczególnych zwierząt. Warto przy okazji wizyty zapytać, jak wygląda plan leczenia w kontekście nowych przepisów. Więcej o zakażeniach uszu w kontekście sezonu kąpieli opisano wcześniej.
Typowy scenariusz: nawracające zakażenie skóry z MRSP. Gdy u psa stwierdzono nawracające infekcje wywołane przez oporne gronkowce, a mupirocyna była dotąd opcją kaskadową — teraz ścieżka do jej zastosowania jest ściśle określona (cztery warunki wymienione wyżej, a w miarę możliwości także posiew i antybiogram).
Typowy scenariusz: zakażenie dróg moczowych. Gdy zapalenie pęcherza nie reaguje na standardowe leki weterynaryjne — chinolony pozostają dostępną opcją, ale w opisanych wyżej sytuacjach tylko dla poszczególnych zwierząt, a w miarę możliwości na podstawie posiewu i antybiogramu.
Antybiotyki mają wpływ nie tylko na patogen, który zwalczają — wpływają też na mikrobiom jelitowy psa, który odgrywa kluczową rolę w odporności. Więcej o tym tutaj.
Starszy zakaz, który obowiązuje od 2023 roku
Warto wiedzieć, że rozporządzenie stosowane od 2026 r. to nie pierwsza regulacja tego typu. Od 9 lutego 2023 r. obowiązuje rozporządzenie (UE) 2022/1255, które całkowicie wyłącza z użytku weterynaryjnego — nawet w ramach kaskady — antybiotyki absolutnie zarezerwowane dla ludzi, takie jak karbapanemy i glikopeptydy (m.in. wankomycyna). Na te substancje weterynarz nie może wypisać recepty kaskadowej w żadnych okolicznościach.
Regulacja stosowana od 2026 r. to kolejny krok w tym kierunku — tym razem dotyczący leków, które nie są całkowicie zakazane, ale ich stosowanie podlega teraz znacznie ściślejszej kontroli.
Podsumowanie
- Od 8 sierpnia 2026 r. obowiązuje rozporządzenie (UE) 2024/1973, które ustala warunki stosowania wielu środków przeciwdrobnoustrojowych (m.in. mupirocyny i chinolonów) w ramach procedury kaskadowej.
- Weterynarz może je zastosować u psa, ale tylko przy spełnieniu konkretnych warunków — w tym, w miarę możliwości, w oparciu o identyfikację patogenu i antybiogram.
- Przepisy nie zakazują stosowania antybiotyków u zwierząt — to dalej możliwe i konieczne w odpowiednich sytuacjach.
- Od 2023 r. działa też całkowity zakaz stosowania antybiotyków całkowicie zarezerwowanych dla ludzi (karbapanemy, glikopeptydy).
- Celem obu regulacji jest walka z narastającą opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) — realnym problemem, który WHO uznaje za jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego.
- Jeśli weterynarz mówi o konieczności posiewu przed przepisaniem antybiotyku — zapytaj, czy dotyczy to nowych przepisów. To pytanie, które ma sens i które wolno zadawać.
Z perspektywy behawioralnej zdrowie psa to całość — dlatego dobrze, gdy prawo idzie w kierunku ograniczania „antybiotyków na zapas”. Posiew zamiast zgadywania to dobra praktyka, nawet jeśli chwilowo wydłuża leczenie.
- antybiotyki
- weterynaria
- przepisy UE
- oporność antybiotykowa
- recepta weterynaryjna
- antybiogram
- prawo weterynaryjne
- leczenie psa
🤖 Wykorzystanie sztucznej inteligencji
Grafika: w całości wygenerowana przez sztuczną inteligencję (treść syntetyczna; przedstawione osoby nie są rzeczywiste).
Tekst: przygotowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
🩺 Niniejszy artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. W razie wątpliwości co do stanu zdrowia psa skontaktuj się z lekarzem weterynarii; również w przypadku problemów behawioralnych warto skontaktować się z certyfikowanym behawiorystą.
⚖️ Informacja prawna
Treści na stronie mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej. Jeżeli Twoja sprawa wymaga oceny prawnej, rozważ konsultację z profesjonalistą — lista prawników.
